Hasan Basri Çantay

Cumhuriyet döneminin önde gelen ilim ve din adamlarından biri olan Hasan Basri Çantay, ilim adamı, gazeteci, milletvekili ve din âlimi yönleriyle bilinir. Çantay, Kurtuluş Savaşı günlerinde fikir ve yazıları ile halkı milli mücadeleye çağıran bir cemiyet adamıdır. 1887 yılında Balıkesir’de dünyaya gelen ve ailesinin tek erkek çocuğu olan Hasan Basri henüz Balıkesir idadisinde okurken babasını kaybetti. Bunun üzerine ailesinin bakımını üstlendi. Eğitimini yarıda bırakan H. Basri, Nafia (Bayındırlık) dairesinde görev aldı. Böylece artık hem ailesinin geçimini sağlama imkânı bulur hem de hukuk, edebiyat ve felsefe dallarında da hayli mesafe kat eder.
1908 yılında Meşrutiyet’in ikinci kez ilan edilmesinden sonra basın hayatına atılan Hasan Basri Çantay, farklı zamanlarda birçok gazete çıkarır. Bu gazetelerde Çantay, vatanın korunması konusunda ateşli yazılar yazar, milletin işgalcilere karşı ortak tavır koyması gerektiğini ısrarla vurgular.
Cemiyetteki bozulma ve kaosa karşı korkusuzca mücadele veren Çantay, yakın dostlarının ikazlarına rağmen haksızlıklara karşı durdu ve bu tutumundan taviz vermedi. Ancak bundan dolayı tutuklanmasına karar verildi. Bunun üzerine dokuz ay kolluk görevlilerinin aramasından kurtulmak için köy köy dolaştı ve kendini gizlemiş, bu zaman zarfında da köylüleri Milli Mücadele için örgütlemeye çalıştı.
Balıkesir de bir grup arkadaşıyla milli mücadeleye karar verdiler. Balıkesir’de ortaya çıkar, Milli mücadeleye katılır ve sonrasında Balıkesir milletvekili olarak birinci meclise girer. Orada Mehmet Akif ile yakın dostluk kurar. Hatta Mehmet Akif hakkında “Akifnâme” adlı müstakil kitap yazar. Akif, yazdığı “Bülbül” şiirini Hasan Basri’ye ithaf eder. Mehmet Akif’in İstiklal Marşı’nı yazmamadaki ısrarını duyduğunda çok üzülür. Akif’i ziyaret eder ve uzun uğraşlar sonunda onu “İstiklâl Marşı” yazmaya ikna eder.
Hasan Basri hayatının geri kalan kısmını Kuran Meali’ne vakfetmiştir. Yazdığı üç ciltlik Kuran Meali şu ana kadar yazılmış en güzel meal olma özelliğini korumaktadır. Birçok hayır kurumunda aktif görev yapan, öğretmenlik yapıp talebe yetiştiren, haksızın karşısında, haklının yanında yer alan Hasan Basri Çantay, 4 Aralık 1964 yılında hakkın rahmetine kavuşmuştur. Vasiyeti üzerine, Edirne Kapı Şehitliği’ne defnedilmiştir.